Angst voor hormonale ontregeling door soja ontkracht

Soja krijg al jarenlang onterecht een twijfelachtige reputatie toegedicht. Zo zou je als man veranderen in een 'soy boy' door een (teveel) aan soja. Niet alleen uit eigen ervaring kan ik deze 'tofu mythe' ontkrachten, maar er is ook meer dan genoeg wetenschappelijk bewijs voor. Vrees dus niet, en geniet van al het moois dat soja te bieden heeft!

Waar komt de angst dan vandaan? Uit het idee dat soja isoflavenen bevat. En esoflaveonen behoren tot de fyto-oestrogenen: plantaardige verbindingen die in zekere mate lijken op het vrouwelijke geslachtshormoon oestrogeen. Isoflavonen werken als zogeheten selectieve oestrogeenreceptormodulatoren (SERMs), wat betekent dat ze zich kunnen binden aan oestrogeenreceptoren en daar afhankelijk van de context een activerend of juist remmend effect hebben. Dit mechanisme heeft geleid tot wijdverspreide zorgen over mogelijke ‘vervrouwelijkende’ effecten van soja.

Dit zegt de wetenschap over soja

Er zijn inderdaad studies die negatieve effecten vonden op testosteronniveaus bij mannen of op de menstruatiecyclus bij vrouwen. Opvallend genoeg ging het in deze onderzoeken vrijwel altijd om doseringen die ver boven de normale voedingsinname lagen. Dat maakt de praktische relevantie beperkt.

Wanneer het volledige wetenschappelijke bewijs wordt bekeken, ontstaat een veel genuanceerder beeld. Een grote meta-analyse van 41 studies concludeerde dat sojaconsumptie geen effect heeft op hormoonspiegels bij mannen, waaronder testosteron. Een recente meta-analyse van Reed et al. bevestigde dit opnieuw, ongeacht de hoeveelheid soja of de duur van consumptie.

Nee, je verandert niet in een 'soy boy'

Ook bij vrouwen blijken de hormonale effecten minimaal. Een meta-analyse uit 2009 van Hooper et al. liet zien dat soja geen invloed heeft op oestrogeenspiegels. Wel werden kleine veranderingen gevonden, zoals een iets langere menstruatiecyclus en een lichte onderdrukking van FSH- en LH-hormonen. Daarnaast toonde een recente meta-analyse aan dat soja-isoflavonen geen oestrogene werking hebben in het endotheel van postmenopauzale vrouwen.

De conclusie is duidelijk: de angst voor hormonale ontregeling door soja is overdreven. Het is onzinnig om te denken dat het af en toe eten van tofu, tempeh of sojasaus tot feminiserende effecten leidt. Voor zwangere vrouwen en kinderen kan het verstandig zijn om soja niet als primaire eiwitbron te gebruiken, gezien hun gevoeligere hormonale balans. Voor de meeste mensen geldt echter: soja is, net als andere peulvruchten, gewoon een gezonde en veilige voedingskeuze, vooral in traditionele, gefermenteerde vormen zoals tempeh, miso, natto en tofu.